BÀI
8:

THẤU KÍNH
Giáo viên:

Thấu kính có trong
các dụng cụ quen
thuộc như ống
nhòm, kính lúp,
kính hiển vi hay
trong chính mắt
của chúng ta.Ánh
sáng truyền qua
thấu kính có thể
tạo thành ảnh của

NỘI DUNG BÀI
HỌC
Cấu Tạo Thấu
Kính Và Phân
Loại

Đường Truyền
Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Trục Chính, Quang
Tâm, Tiêu Điểm
Chính Và Tiêu Cự

Sự tạo ảnh một
vật qua thấu kính

I. Cấu Tạo
Thấu Kính
Và Phân
Loại

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

Thấu kính là một khối trong suốt, đống chất (thuỷ tinh,
nhựa,...) được giới hạn bởi hai mặt cong hoặc một mặt
phẳng và một mặt cong

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

Thấu kính rìa dày
Thấu kính rìa
mỏng
So sánh độ dày phần rìa và phần giữa của các thấu
kính trên?

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

Quan sát hình ảnh, nhận xét tia ló của 2 thấu kính rìa
mỏng và rìa dày.

Thấu kính rìa
mỏng

Thấu kính rìa dày

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

Thấu
kính rìa
mỏng

Chùm sáng
hẹp song
song
Thấu kính hội
tụ
Chùm sáng
hẹp song
song

Thấu
kính rìa
dày

Chùm
tia ló
Thấu kính phân kì
phân kì

Chùm
tia ló hội
tụ

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

a. Thấu kính
hội tụ
Chùm sáng hẹp song song qua thấu kính hội tụ cho chùm tia
ló
tụ rìa mỏng hơn phần ở
Cóhội
phần
giữa

Kí hiệu:

Các dạng của thấu kính
hội tụ

Cấu Tạo Thấu Kính Và
Phân Loại

a. Thấu kính
phân kì
Chùm sáng hẹp song song qua thấu kính phân kì cho chùm tia
ló
Cóphân
phầnkìrìa dày hơn phần ở giữa

Kí hiệu:

Các dạng của thấu kính
phân kì

Ống kính máy ảnh có cấu tạo gồm nhiều thấu kính nhằm
mục đích để thu được hình ảnh chất lượng rõ nét. Hình
8.4 mô tả hệ thống gồm các thấu kính ((1), (2), (3), (4))
trong ống kính của một máy ảnh. Hãy chỉ rõ đâu là thấu
kính hội tụ và đâu là thấu kính phân kì trong hệ thống
này.

Giải
- Thấu kính hội tụ: thấu kính có phần rìa
mỏng.
- Thấu kính phân kì: thấu kính có phần rìa
Thấu kính hội tụ: kính
dày.
1, 4
Thấu kính phân kì: kính
2, 3

II. Trục Chính,
Quang Tâm,
Tiêu Điểm
Chính Và Tiêu
Cự

II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính và tiêu
cự của thâu kính
Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)



O

(a
)



O

(b
)

Thấu kính có 1 điểm O mà mọi tia tới O đều truyền thẳng và là điểm
chính giữa thấu kính → O là quang tâm
Đường thẳng đi qua O và vuông góc với thấu kính là △ là trục chính của
thấu kính

II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính và tiêu
cự của thâu kính
Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)
f

f



O

(a
)

F



F

O

(b
)

Chùm tia ló qua thấu kính hoặc đường kéo dài của chùm tia ló cắt
nhau tại điểm F trên trục chính → F là tiêu điểm chính
Khoảng cách từ quang tâm đến tiêu điểm chính OF = f gọi là tiêu cự

II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính và tiêu
cự của thâu kính
Thấu kính hội tụ (a) và thấu kính phân kì (b)

f

f



O

(a
)

F



F

O

(b
)

△: trục chính

F: tiêu điểm chính

O: quang tâm

OF = f: tiêu cự

II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính và tiêu
cự của thấu kính

Hãy chỉ ra đâu là trục chính, quang tâm,
tiêu điểm chính của các thấu kính trong
Hình 8.3.

Hình 8.3

II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm chính và tiêu
cự của thâu kính

Quang
tâm

Trục
chính

Trục

Hình 8.3 chính
Tiêu điểm

III. Đường
Truyền Của
Tia Sáng
Qua Thấu
Kính

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Thí nghiệm 1 – TK
hội tụ

Thí nghiệm 2 – TK
phân kì

Bước 1: Vẽ đường thẳng lên giấy, đánh dấu điểm O
Bước 2: Đặt thấu kính hội tụ lên tờ giấy sao cho đường thẳng này
trùng với trục chính △ và điểm O trùng với quang tâm

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Thí nghiệm 1 – TK
Thí nghiệm 2 – TK
hội tụ
phân kì
Bước 3: Chiếu tia tới theo phương xiên khác nhau qua quang
tâm

Bước 4: Chiếu các tia sáng // trục chính. Quan sát tia ló mỗi trường
hợp

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Tiến hành thí nghiệm và trả lời câu
hỏi:
Câu 1. Biểu diễn đường đi của tia sáng
qua thấu kính bằng hình vẽ
Câu 2. Đường đi của các tia sáng tới
quang tâm và tia sáng song song với
trục chính của thấu kính có đặc điểm gì?

Thí nghiệm 1 – TK
hội tụ
Tia tới đi qua quang tâm => tia ló cùng phương
với tia tới
Tia tới song song với trục chính => tia ló hội tụ tại
một điểm phía sau thấu kính, gọi là tiêu điểm
Độ lớn tiêu cự của thấu kính hội tụ là khoảng cách
chính
từ quang tâm O tới điểm mà tia ló đi qua, hội tụ
với nhau

Thí nghiệm 2 – TK
phân kì
Tia tới đi qua quang tâm => tia ló cùng phương
với tia tới
Tia tới song song với trục chính => tia ló kéo dài
sẽ hội tụ tại một điểm phía trước thấu kính 
Độ lớn tiêu cự của thấu kính phân kì là
khoảng cách từ quang tâm O tới điểm ở
phía trước thấu kính mà đường kéo dài của
tia ló đi qua

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Tia tới quang tâm của thấu kính thì truyền thẳng.


∆

O
F

F

O

Tia tới song song với trục chính thì tia ló (TK hội tụ) hoặc
đường kéo dài của tia ló (TK phân kì) đi qua tiêu điểm chính
của thấu kính.


∆

O
F

F

O

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính
2. Giải thích sự truyền ánh sáng qua
thấu kính

Ta có thể xem thấu kính là tập hợp lăng kính nhỏ được ghép sát
nhau

Hãy giải thích vì sao các tia sáng truyền
qua thấu kính có thể tạo nên chùm tia
sáng hội tụ hoặc phân kì?

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính
a. Sự truyền ánh sáng qua thấu kính
hội tụ

Hình dung thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền
Các
nhaulăng kính có đáy hướng về phía trục chính
Các tia sáng bị lệch về phía đáy, tia chính giữa thì truyền thẳng

Chùm sáng song song qua thấu kính hội tụ trở thành
chùm sáng hội tụ

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính
b. Sự truyền ánh sáng qua thấu kính
phân kì

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính

Hãy phân tích tương
tự và giải thích sự
truyền ánh sáng qua
thấu kính phân kì

III. Đường Truyền Của Tia Sáng Qua
Thấu Kính
b. Sự truyền ánh sáng qua thấu kính
phân kì

Hình dung thấu kính được tạo thành bởi các lăng kính nhỏ ghép liền
Các
nhaulăng kính có đáy hướng ra xa trục chính
Các tia sáng bị lệch về phía đáy, tia chính giữa thì truyền thẳng

Chùm sáng song song qua thấu kính phân kì trở thành
chùm sáng phân kì

IV. Sự Tạo
Ảnh Một Vật
Qua Thấu
Kính

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua
Thấu Kính

Khi dịch chuyên một thấu kính
hội tụ trong khoảng giữa vật
và màn
→ có vị trí của thấu kính cho
ảnh của vật rõ nét trên màn
và ngược chiều với vật
Dịch thấu kính khỏi vị trí cho
ảnh rõ nét
→ ảnh của vật trên bị nhoè
hoặc không xuất hiện trên
màn nữa

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua
Thấu Kính

Khi dịch chuyển một thấu kính
phân kì trong khoảng giữa vật
và màn
→ không quan sát được có vị
trí nào của thấu kính cho ảnh
của vật rõ nét trên màn
Khi đặt mắt nhìn qua thấu
kính
→ ảnh của vật cùng chiều và
nhỏ hơn vật

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua
Thấu Kính

Tương tự với thấu kính
Ảnh ảo qua thấu kính phân
kì

Ảnh thật qua thấu kính

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
F



O

Bước 1:Từ S vẽ 2 tia tới thấu kính (đi qua O và // ∆)

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
F



Bước 2:Vẽ 2 tia ló tương ứng

O

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
F



O
S'

Bước 3:Xác định điểm cắt nhau S' của 2 tia ló. S' là ảnh của S
qua TK

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

Tương tự như thấu kính
hội tụ , em hãy vẽ ảnh của
S qua thấu kính phân kì
theo hình sau.

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S



F

O

Bước 1:Từ S vẽ 2 tia tới thấu kính (đi qua O và // ∆)

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S



F

Bước 2:Vẽ 2 tia ló tương ứng

O

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
S'



F

O

Bước 3:Xác định điểm cắt nhau S' của 2 tia ló. S' là ảnh của S
qua TK

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

Hãy dựng ảnh S' của điểm sáng S ở Hình 8.10 vào vở và
xác định loại ảnh
S

S

F





O
S



F

O

F
O

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
F



O
S'

Ảnh thật

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S'

S
F



O

Ảnh ảo

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

S
S'



O

F

Ảnh ảo

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

1. Cách vẽ ảnh tạo bởi thấu
kính

Hãy chứng tỏ rằng điểm sáng đặt trên trục
chính cũng cho ảnh nằm trên trục chính

Nếu S nằm trên trục chính thì kẻ đường đi
qua quang tâm O là trục chính mà S', O, S
thẳng hàng nên S' cũng nằm trên trục chính

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

2. Dựng ảnh của một vật qua
thấu kính

S
F



O

Bước 1:Từ S vẽ 2 tia tới thấu kính (đi qua O và // ∆)

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

2. Dựng ảnh của một vật qua
thấu kính

Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính hội tụ

B
F

 A

O
B'

Bước 1:Vẽ ảnh B' của điểm B như cách vẽ ảnh điểm

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

2. Dựng ảnh của một vật qua
thấu kính

Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính hội tụ

B

I
F

 A

A'

O
B'

Bước

Từ B' hạ đường vuông góc xuống trục chính ∆, cắt ∆

2:

A'B'
tại A'là ảnh của AB qua thấu kính hội tụ

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

2. Dựng ảnh của một vật qua
thấu kính

Tương tự như thấu kính
hội tụ , em hãy vẽ ảnh của
AB qua thấu kính phân kì
theo hình sau.

IV. Sự Tạo Ảnh Một Vật Qua Thấu
Kính

2. Dựng ảnh của một vật qua
thấu kính

Vẽ ảnh của vật sáng AB của thấu kính phân kì

B
B'
A



F

O

Bước 1:Vẽ ảnh B' của điểm B như cách vẽ ảnh điểm